اين قبيل روايات و اظهار نظرها به خوبى خبر زير را تأييد مىكنند كه : امام - عليه السلام - قرآن را طى سه روز پس از وفات پيامبر اكرم - ص - جمع‌آورى نمود « 1 » . لذا نمىتوان آن‌چنان كه عده‌اى مىپندارند گمان كرد كه امام طى سه روز قرآن را نوشت . يا آن را حفظ نمود « 2 » بلكه درست آن است كه امام طى اين مدت كوتاه به آيات مكتوب قرآن نظم و نسق لازم را داد . روايت هم اين نظر را تأييد مىكند . از طرف ديگر بايد قبول كرد كه مصحف امام - عليه السلام - ، قبل از قرآن زيد جمع‌آورى شده باشد . چون كه صريح اخبار مىگويد : زيد بعد از جنگ يمامه به جمع‌آورى قرآن پرداخت . دربارهء مصحف امام ، شيخ مفيد و ديگران مىگويند : امام - عليه السلام - در قرآن خود ، تأويل برخى از آيات را مفصلا نگاشته بود « 3 » . شيخ مفيد در مقام مقايسهء قرآن فعلى با قرآن امام - ع - مىگويد : از قرآن فعلى موارد تفسير تأويل ناسخ و منسوخ آن حذف شده و در مصحف امام هست و از طرف خدا نازل شده ولى از جملهء قرآن كه معجزه است نيست گاهى به تأويل قرآن هم قرآن گفته شده و خداوند متعال مىفرمايد : وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً « 4 » خداوند به پيامبر دستور مىدهد تا قبل از به پايان رسيدن وحى الهى ، از تأويل قرآن بپرهيزد . و تأويل قرآن را قرآن مىشمارد « 5 » . همچنين شيخ مفيد دربارهء مصحف امام - ع - مىگويد : امام سور و آيات مكى را بر مدنى و منسوخ را بر ناسخ مقدم داشت و هر چيز را در جاى خود قرار داد « 6 » . از امام - عليه السلام - روايت شده است كه : « وقتى قرآن را مشاهده كردند كامل و شامل بر تأويل و تنزيل است ، داراى آيات محكم و متشابه مىباشد . ناسخ و منسوخ را

--> ( 1 ) الفهرست ابن نديم ، ص 30 الاوائل عسكرى ، ج 1 ، ص 214 و 215 . تاريخ القرآن آبيارى ، ص 84 . اعيان الشيعة ، ج 1 ، ص 89 . مقدمه تفسير البرهان ، ص 37 به نقل از : تفسير مرآت . اكذوبة تحريف القرآن ، ص 62 به نقل منابع بالا و مصنف ابن ابى شيبه ، ج 1 ، ص 545 . ( 2 ) اكذوبة تحريف القرآن ، ص 16 به نقل از : تاريخ القرآن عبد الصبور شاهين ، ص 71 . ( 3 ) به نقل از : مفيد در ارشاد و الرسالة السروية . تاريخ القرآن ، ص 48 . و اعيان الشيعة ، ج 1 ، ص 89 به نقل از : عدة الرجال ، اعرجى . ( 4 ) سورهء طه ، آيهء 114 . ( 5 ) اوائل المقالات ، ص 55 و بحر الفوائد ، ص 99 به نقل از : اوائل . ( 6 ) عدة الرسائل مفيد ، ص 225 المسائل السروية .